معرفی برگزیدگان ایمنی و سلامت ۲۰۲۶ از سوی انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد که فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، رباتیک، دوربین‌های هوشمند و سامانه‌های پایش لحظه‌ای، به ابزارهایی مهم برای شناسایی خطرات و پیشگیری از حوادث در کارخانه‌های فولاد تبدیل شده‌اند.
به گزارش نشریه تخصصی گزیده جهان‌فولاد، صنعت فولاد به دلیل ماهیت فرایندهای تولید، استفاده از تجهیزات سنگین، دمای بالای عملیات و حضور نیروی انسانی در محیط‌های پرخطر، همواره با چالش‌های جدی در حوزه ایمنی و سلامت شغلی روبه‌رو بوده است. با گسترش تحول دیجیتال، رویکرد مدیریت ایمنی نیز در حال تغییر است؛ به‌گونه‌ای که استفاده از داده‌های عملیاتی و سامانه‌های هوشمند می‌تواند شناسایی خطرات را از مرحله واکنش پس از حادثه به مرحله پیشگیری منتقل کند.
انجمن جهانی فولاد (World Steel Association) در معرفی طرح‌های برگزیده ایمنی و سلامت سال ۲۰۲۶، نمونه‌هایی از کاربرد فناوری‌های دیجیتال و راهکارهای نوآورانه را در شرکتهای بزرگ فولادسازی جهان مورد توجه قرار داده است.
کاهش رویدادهای پرخطر با فناوری‌های هوشمند
یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، تجربه شرکت فولادسازی کره‌ای پوسکو (POSCO) است. بر اساس اطلاعات منتشرشده درباره طرح ایمنی این شرکت، تعداد رویدادهای پرخطر در محدوده تحت پوشش برنامه از ۲۵ مورد به ۱۱ مورد در ماه کاهش یافته است؛ رقمی معادل ۵۶ درصد کاهش.
این دستاورد نشان‌دهنده ظرفیت سامانه‌های هوشمند در شناسایی و کنترل موقعیت‌های خطرناک است. با این حال، آمار یادشده به شاخص‌های مشخص همان برنامه مربوط است و نباید آن را به‌عنوان کاهش ۵۶ درصدی تمام حوادث شرکت یا صنعت فولاد تفسیر کرد.
در چنین سامانه‌هایی، داده‌های تجهیزات و محیط کار می‌توانند برای تشخیص وضعیت‌های غیرعادی، شناسایی رفتارهای پرخطر و ارسال هشدار به مسئولان ایمنی مورد استفاده قرار گیرند.
پایش ۳۰۰ شاخص ایمنی در تاتا استیل
شرکت تاتا استیل (Tata Steel) نیز از دیگر نمونه‌های مطرح‌شده در برنامه ایمنی سال ۲۰۲۶ است. این شرکت با استفاده از رویکردهای مبتنی بر پایش و مدیریت داده، ۳۰۰ پارامتر حیاتی ایمنی را در هفت بخش دارای ریسک بالا تحت نظارت قرار داده است.
اهمیت چنین رویکردی در ایجاد تصویری یکپارچه از وضعیت ایمنی بخش‌های مختلف کارخانه است. در روش‌های سنتی، بخش قابل‌توجهی از اطلاعات ایمنی از طریق بازرسی‌های دوره‌ای و گزارش‌های انسانی جمع‌آوری می‌شود؛ در حالی که سامانه‌های دیجیتال امکان ثبت منظم‌تر داده‌ها و شناسایی سریع‌تر انحراف از شرایط ایمن را فراهم می‌کنند.
البته پایش دیجیتال به‌تنهایی تضمین‌کننده کاهش حوادث نیست و اثربخشی آن به کیفیت داده‌ها، واکنش عملیاتی و اجرای اقدامات اصلاحی بستگی دارد.
دوربین‌های مجهز به هوش مصنوعی در JFE Steel ژاپن
شرکت ژاپنی JFE Steel با ترکیب دوربین‌های تشخیص حضور انسان مبتنی بر هوش مصنوعی، سامانه‌های اینترلاک و حفاظ‌های فیزیکی، رویکرد تازه‌ای برای پیشگیری از حوادث ناشی از گیر افتادن کارکنان در ماشین‌آلات به کار گرفته است.
در این سامانه، چنانچه فردی وارد محدوده خطرناک تجهیزات شود، دوربین‌های هوشمند حضور او را شناسایی کرده و فرمان توقف خودکار ماشین‌آلات صادر می‌شود. همچنین استفاده از قفل‌های ایمنی و حفاظ‌های فیزیکی، احتمال دسترسی ناخواسته به بخش‌های پرخطر را کاهش می‌دهد.
بر اساس گزارش انجمن جهانی فولاد، JFE Steel از سال ۲۰۱۸ تاکنون در دسته مشخصی از حوادث مرگبار ناشی از گیر افتادن یا درگیر شدن با ماشین‌آلات، هیچ مورد فوتی ثبت نکرده است. این دستاورد حاصل مجموعه‌ای از کنترل‌های مهندسی است و نمی‌توان آن را صرفاً به استفاده از هوش مصنوعی نسبت داد. World Steel Association +1
حضور فولاد مبارکه ایران در میان برگزیدگان جهانی
در کنار طرح‌های مبتنی بر فناوری‌های دیجیتال، نام فولاد مبارکه ایران نیز در میان شش شرکت برگزیده برنامه ایمنی و سلامت ۲۰۲۶ انجمن جهانی فولاد قرار گرفته است.
طرح فولاد مبارکه در حوزه سلامت شغلی و با محوریت ارزیابی آمادگی روان‌شناختی افراد برای مشاغل صنعتی ارائه شده است. این برنامه از سال ۲۰۲۲ اجرا شده و تاکنون ۳۷۴۵ داوطلب استخدام را تحت ارزیابی قرار داده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، ۲۵۱ نفر، معادل ۶٫۷ درصد افراد ارزیابی‌شده، برای بررسی تخصصی بیشتر شناسایی شده‌اند. این فرایند با مصاحبه حرفه‌ای، بررسی شرایط شغلی و رعایت محرمانگی اطلاعات همراه است.
اگرچه این پروژه مستقیماً در حوزه هوش مصنوعی قرار نمی‌گیرد، حضور یک شرکت ایرانی در میان برگزیدگان نشان می‌دهد که نوآوری در مدیریت ایمنی صنعت فولاد تنها به تجهیزات هوشمند محدود نیست و سلامت نیروی انسانی نیز جایگاه مهمی دارد. World Steel Association
آینده ایمنی فولاد؛ از هشدار تا پیشگیری خودکار
تجربه شرکتهای برگزیده نشان می‌دهد که تحول دیجیتال در ایمنی صنعتی، فراتر از نصب دوربین یا جمع‌آوری داده است. ارزش اصلی این فناوری‌ها زمانی آشکار می‌شود که داده‌های عملیاتی به تصمیم‌های قابل اجرا تبدیل شوند؛ از صدور هشدار زودهنگام تا توقف خودکار تجهیزات در شرایط خطرناک.
برای فولادسازانی که با محدودیت منابع سرمایه‌گذاری مواجه‌اند، تجربه پوسکو از جنبه دیگری نیز اهمیت دارد. این شرکت سامانه بینایی ماشین خود را با استفاده از دوربین‌های مداربسته موجود، سرورهای داخلی و نرم‌افزارهای متن‌باز توسعه داده و طبق گزارش انجمن جهانی فولاد، برای اجرای این طرح به سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای اضافی نیاز نداشته است.
با این حال، تعمیم چنین تجربه‌ای به سایر کارخانه‌ها مستلزم بررسی زیرساخت‌های موجود، کیفیت داده‌ها، قابلیت اطمینان سامانه و شرایط عملیاتی هر واحد تولیدی است.
در مجموع، طرح‌های برگزیده سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهند که آینده مدیریت ایمنی در صنعت فولاد به ترکیب هوش مصنوعی، کنترل‌های مهندسی، پایش مستمر و تصمیم‌گیری پیشگیرانه وابسته خواهد بود. این تحول می‌تواند مسیر تازه‌ای برای ارتقای ایمنی کارکنان، کاهش ریسک توقف تولید و افزایش تاب‌آوری عملیاتی کارخانه‌های فولاد فراهم کند.
