از شناسایی بیش از ۵۰۰ لکه نفتی تا تهدید جنگل‌های حرا؛ هم‌زمان با گسترش خسارت‌های جنگ، کشورهای منطقه میلیاردها دلار برای تولید فولاد با انتشار کربن کمتر سرمایه‌گذاری می‌کنند.
به گزارش نشریه گزیده جهان فولاد، جنگ جاری در خلیج فارس علاوه بر خسارت‌های انسانی و اقتصادی، با گسترش آلودگی نفتی، تخریب زیستگاه‌های حساس دریایی و افزایش خطر برای منابع آب و شیلات همراه شده است. در حالی که گزارش رسانه‌ای بی‌بی‌سی فارسی از افزایش چهاربرابری گستره لکه‌های نفتی در یک مقایسه سالانه خبر داده، پژوهش دانشگاه جنوب فلوریدا افزایش تقریباً دوبرابری شاخص مساحت وزنی نفت سطحی را در مارس ۲۰۲۶ نسبت به سطح مبنا ثبت کرده است.
برآورد سناریویی بر اساس هزینه‌های تاریخی پاک‌سازی نفت نشان می‌دهد که تنها پاک‌سازی یک نشت فرضی ۵۰ هزار تنی می‌تواند صدها میلیون دلار هزینه داشته باشد؛ رقمی که خسارت‌های بلندمدت اکولوژیک را دربرنمی‌گیرد. در همین منطقه، میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری برای توسعه فولاد کم‌انتشار در جریان است.
برایان بارنز، پژوهشگر دانشگاه جنوب فلوریدا، در گفت‌وگو با CNN توضیح داده است که حملات به شناورها لکه‌هایی ایجاد کرده‌اند که در برخی موارد تا صدها کیلومتر از محل حادثه امتداد یافته‌اند. برنهارد ریگل، زیست‌شناس دریایی دانشگاه نوا ساوت‌ایسترن فلوریدا، نیز درباره ماندگاری طولانی‌مدت آلودگی در رسوبات ساحلی و آسیب به زیستگاه‌های دریایی هشدار داده است.
بر اساس تازه‌ترین یافته‌های Greenpeace که ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تاکنون بیش از ۵۰۰ مورد لکه نفتی احتمالی در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عرب شناسایی شده است. مجموع ردپای روزانه این لکه‌ها به حدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع می‌رسد؛ رقمی تجمعی که به معنای آلودگی هم‌زمان تمام این مساحت نیست.
تصاویر ماهواره‌ای، آلودگی در نزدیکی جنگل‌های حرا در قشم، جزیره حفاظت‌شده شیدور، دلتای رودخانه میناب و سواحل عمان و امارات را نشان داده‌اند. در یکی از حوادث اکتبر، لکه نفتی ناشی از آسیب به نفتکش Gem No 2 در نزدیکی امارات بیش از ۳۵ کیلومتر امتداد یافت. در پی این حادثه، مقام‌های امارات بخشی از سواحل را بستند، عملیات پاک‌سازی را آغاز کردند و پایش تأسیسات آب‌شیرین‌کن را در دستور کار قرار دادند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که نفت باقی‌مانده در رسوبات، ریشه‌های جنگل‌های حرا و بستر دریا می‌تواند سال‌ها بر آبزیان، پرندگان و زنجیره غذایی دریایی تأثیر بگذارد. بررسی‌های علمی از آلودگی‌های جنگ‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که آثار برخی نشت‌های نفتی حتی پس از چند دهه قابل شناسایی بوده است.
این بحران در حالی رخ می‌دهد که کشورهای حاشیه خلیج فارس سرمایه‌گذاری‌های بزرگی برای کاهش انتشار کربن در فولادسازی انجام می‌دهند.
در عمان، پروژه فولاد کم‌انتشار Jindal Steel Duqm با سرمایه‌گذاری اعلام‌شده حدود ۳ میلیارد دلار و ظرفیت هدف ۵ میلیون تن در سال در حال توسعه است. این مجموعه برای استفاده از فناوری احیای مستقیم و امکان بهره‌گیری از هیدروژن سبز در آینده طراحی شده است.
در امارات نیز شرکت EMSTEEL با همکاری مصدر، پروژه آزمایشی تولید فولاد با استفاده از هیدروژن سبز را راه‌اندازی کرده است. این فناوری با هدف کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و محدود کردن انتشار دی‌اکسیدکربن توسعه یافته است.
این دو مسیر، تناقض اقتصادی و زیست‌محیطی مهمی را آشکار می‌کنند: از یک سو، سرمایه‌گذاری میلیارددلاری برای کاهش آثار اقلیمی تولید صنعتی و از سوی دیگر، تحمیل هزینه‌های تازه پاک‌سازی نفت، احیای سواحل و حفاظت از زیستگاه‌هایی که در جریان جنگ آسیب دیده‌اند.
با وجود گستردگی آلودگی مشاهده‌شده، هنوز برآورد مستقلی از مجموع هزینه خسارت‌های زیست‌محیطی جنگ جاری منتشر نشده است. بنابراین نمی‌توان آن را مستقیماً با سرمایه‌گذاری‌های فولاد کم‌انتشار معادل دانست.
با این حال، پرسش اصلی پابرجاست: در منطقه‌ای که میلیاردها دلار برای کاهش آثار زیست‌محیطی صنعت سرمایه‌گذاری می‌شود، هزینه جبران تخریب محیط‌زیست ناشی از جنگ را چه کسی و از چه منابعی پرداخت خواهد کرد؟
منابع: Greenpeace و The Guardian، ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶؛ پژوهش Jiao، Hu و Barnes از دانشگاه جنوب فلوریدا، ۲۰۲۶؛ CNN، ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶؛ دانشگاه سازمان ملل متحد، ۱۴ اوت ۲۰۲۶؛ سازمان مناطق ویژه اقتصادی عمان؛ EMSTEEL و Masdar.
