هم‌زمان با افزایش مصرف گاز و ادامه بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده پارس جنوبی، مقام‌های دولتی برآوردهای متفاوتی از ناترازی گاز ارائه کرده‌اند. با وجود جبران تولید سکوی حادثه‌دیده فاز ۱۴، خطر محدودیت تأمین انرژی صنایع در زمستان همچنان مطرح است.
به گزارش نشریه گزیده جهان فولاد، هم‌زمان با نزدیک شدن به فصل زمستان و افزایش مصرف گاز طبیعی، تازه‌ترین اظهارات مسئولان وزارت نفت و دولت نشان می‌دهد که شبکه گاز ایران با ناترازی قابل‌توجهی روبه‌رو است؛ وضعیتی که در صورت تشدید سرما و افزایش تقاضای خانگی، می‌تواند تأمین انرژی صنایع بزرگ، به‌ویژه واحدهای تولید آهن اسفنجی و فولاد، را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در روزهای اخیر، برآوردهای رسمی از کسری گاز کشور بین ۴۰۰ تا ۵۳۰ میلیون مترمکعب در روز متغیر بوده است. این اختلاف ارقام، ناشی از برآوردهای اعلام‌شده توسط مقام‌های مختلف است و تاکنون مبنای محاسباتی یکسانی برای تطبیق کامل آن‌ها منتشر نشده است.
هشدار درباره کسری ۵۳۰ میلیون مترمکعبی گاز
محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌جمهور، در اظهاراتی که ۲۰ آبان منتشر شد، اعلام کرد ناترازی گاز کشور با احتساب آسیب به بخشی از ظرفیت تولید، به حدود ۵۳۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده است.
وی با اشاره به کسری حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعبی در سال گذشته، توضیح داد که آسیب به ظرفیت تولید گاز، فشار بیشتری بر شبکه تأمین انرژی وارد کرده است.
در همین حال، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در اظهاراتی جداگانه کسری احتمالی گاز در زمستان امسال را حدود ۴۳۰ میلیون مترمکعب اعلام کرد و هشدار داد در صورت تداوم مصرف بالا، احتمال بروز محدودیت در عرضه گاز در برخی مناطق کشور، از جمله تهران، وجود دارد.
سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، نیز در ۲۱ آبان از ناترازی حدود ۴۰۰ میلیون مترمکعبی شبکه در شرایط اوج مصرف خبر داد.
این ارقام را نمی‌توان بدون توجه به تفاوت زمان، شرایط مصرف و مبنای محاسبه، معادل یکدیگر دانست.
بازسازی تأسیسات گازی و بازیابی بخشی از ظرفیت تولید
بخشی از تشدید بحران کنونی به آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های گاز در جریان جنگ بازمی‌گردد. بر اساس اظهارات مسئولان، آسیب به چهار واحد فرآورش گاز در مراحل اولیه جنگ، ظرفیت روزانه فرآورش را حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش داده بود.
مدیرعامل شرکت ملی گاز در تازه‌ترین گزارش خود اعلام کرده است که بیش از ۹۵ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت ازدست‌رفته بازیابی شده است.
با این حال، بازگشت بخشی از ظرفیت فرآورش به معنای رفع کامل ناترازی نیست؛ زیرا مصرف گاز با سردتر شدن هوا افزایش می‌یابد و شبکه همچنان باید نیاز بخش خانگی، نیروگاه‌ها و صنایع را تأمین کند.
آخرین وضعیت سکوی آسیب‌دیده فاز ۱۴ پارس جنوبی
در ۱۹ آبان ۱۴۰۵، آتش‌سوزی در سکوی D فاز ۱۴ میدان گازی پارس جنوبی رخ داد. طبق گزارش‌های منتشرشده، این حادثه مهار شد و کارکنان حاضر در سکو بدون تلفات جانی تخلیه شدند.
ظرفیت تولید این سکو پیش از حادثه حدود ۱۴٫۵ میلیون مترمکعب گاز در روز گزارش شده است.
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، روز ۲۲ آبان در جریان بازدید از سکوی آسیب‌دیده اعلام کرد که مقدمات بازسازی و تعمیر تجهیزات فراهم شده و عملیات بازگرداندن سکو به چرخه تولید در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته وی، گاز ازدست‌رفته در پی توقف فعالیت این سکو از طریق افزایش تولید سایر سکوهای پارس جنوبی جبران شده است.
بنابراین، توقف فعالیت این سکو نباید به‌عنوان کاهش قطعی و معادل تولید کل میدان تلقی شود. همچنین علت نهایی آتش‌سوزی هنوز در گزارش‌های بررسی‌شده به‌صورت مستقل تأیید نشده است.
هشدار تنش گازی در ۱۱ استان
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اعلام کرده است که ۱۱ استان کشور ممکن است در دوره اوج مصرف زمستانی با تنش در تأمین گاز مواجه شوند.
استان‌های مازندران، گلستان و خراسان شمالی از جمله مناطقی هستند که به دلیل شرایط مصرف و محدودیت‌های شبکه، در گزارش‌های رسمی به‌عنوان مناطق حساس‌تر معرفی شده‌اند.
همچنین بر اساس اظهارات مسئولان، مصرف روزانه گاز کشور در فاصله ۱۶ تا ۲۱ آبان حدود ۶۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است.
این افزایش تقاضا، در شرایطی که ظرفیت تولید و فرآورش هنوز به وضعیت پیش از آسیب‌ها بازنگشته، فشار بیشتری بر مدیریت شبکه وارد می‌کند.
صنعت فولاد در معرض محدودیت انرژی
صنعت فولاد ایران به دلیل استفاده گسترده از فناوری احیای مستقیم مبتنی بر گاز طبیعی، از بخش‌های حساس در برابر ناترازی گاز به شمار می‌رود.
در واحدهای تولید آهن اسفنجی، گاز طبیعی علاوه بر تأمین انرژی، نقش ماده اولیه در تولید گاز احیاکننده را ایفا می‌کند.
بنابراین کاهش سهمیه گاز این واحدها می‌تواند مستقیماً بر میزان تولید آهن اسفنجی اثر بگذارد.
از سوی دیگر، اختلال در تولید آهن اسفنجی می‌تواند تأمین مواد اولیه کوره‌های قوس الکتریکی را دشوار کند. کاهش عرضه گاز به نیروگاه‌ها نیز ممکن است محدودیت‌های برق را تشدید کند و فشار مضاعفی بر زنجیره تولید فولاد وارد سازد.
واحدهای نورد و سایر صنایع پایین‌دستی نیز برای تأمین سوخت کوره‌های صنعتی به عرضه پایدار انرژی وابسته‌اند.
با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، آمار رسمی و جامعی از میزان کاهش تولید فولاد ناشی از محدودیت گاز در آبان ۱۴۰۵ یا سهمیه قطعی زمستانی واحدهای فولادی منتشر نشده است.
تداوم ناترازی با وجود اقدامات جبرانی
شرکت ملی گاز از افزایش ذخایر سوخت مایع نیروگاهی و صنعتی به بیش از سه میلیارد لیتر و تقویت ذخیره‌سازی گاز در مخازن زیرزمینی خبر داده است.
این اقدامات با هدف کاهش فشار بر شبکه در دوره اوج مصرف انجام می‌شود؛ با این وجود، تأمین پایدار انرژی صنایع همچنان به میزان بازیابی ظرفیت تولید، شدت سرمای زمستان و الگوی مصرف گاز بستگی دارد.
در شرایط کنونی، مهم‌ترین موضوع برای تولیدکنندگان فولاد، تعیین میزان گاز قابل تخصیص به واحدهای احیای مستقیم و سایر بخش‌های زنجیره تولید در ماه‌های سرد سال است.
منابع: خبرگزاری مهر، ۲۰ تا ۲۲ آبان ۱۴۰۵؛ اظهارات معاون اجرایی رئیس‌جمهور، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران و سرپرست وزارت نفت؛ روزنامه ایران، ۲۳ آبان ۱۴۰۵؛ رویترز، ۱۰ و ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶.
