با افزایش محدودیتهای حملونقل دریایی و اختلال در گذرگاههای مرزی، مسیرهای صادرات فولاد ایران دستخوش تغییر شدهاند. تازهترین گزارشهای بازار از فعال شدن دوباره معاملات شمش و اسلب حکایت دارند، اما صادرات همچنان با افزایش هزینههای حمل، محدودیتهای مرزی و ریسکهای لجستیکی روبهرو است.
به گزارش نشریه گزیده جهان فولاد، مسیرهای صادراتی فولاد ایران در آبان ۱۴۰۵ تحت تأثیر محدودیتهای حملونقل دریایی، اختلال در تردد مرزی و افزایش هزینههای لجستیکی قرار گرفتهاند. در شرایط کنونی، مرزهای زمینی عراق، مسیرهای دریایی خلیج فارس و ارتباط با بازارهای جنوب شرق آسیا از مهمترین مسیرهایی هستند که در گزارشهای تازه معاملات فولاد ایران مورد اشاره قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارش ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ مؤسسه Shanghai Metals Market، پس از چند هفته کاهش فعالیت صادراتی، معاملات جدید شمش و اسلب ایران ثبت شده است. این تحولات در حالی رخ میدهد که محدودیتهای عبور از تنگه هرمز و افزایش ریسک حمل دریایی همچنان بر تجارت فولاد کشور اثر میگذارند.
عراق؛ مسیر فعال صادرات زمینی فولاد
عراق همچنان یکی از مهمترین بازارهای منطقهای محصولات فولادی ایران به شمار میرود. نزدیکی جغرافیایی و امکان حمل جادهای، این کشور را به یکی از مسیرهای اصلی صادرات زمینی شمش و محصولات فولادی تبدیل کرده است.
طبق گزارش Shanghai Metals Market در ۱۳ نوامبر، پیشنهادهای فروش شمش ایران در مرز عراق در محدوده ۴۲۰ تا ۴۳۰ دلار به ازای هر تن با شرایط تحویل FCA قرار داشته است.
این گزارش همچنین از بازگشایی یکی از گذرگاههای مرزی عراق که از ۲۱ اکتبر بسته شده بود، خبر داد. با وجود بازگشایی مسیر، فروشندگان همچنان بر دریافت وجه پیش از تحویل کالا تأکید دارند.
در هفتههای گذشته، محدودیتهای مرزی موجب توقف یا کاهش برخی معاملات محصولات فولادی ایران با عراق شده بود. گزارشهای بازار همچنین از معاملات پیشین ورق گرم ایران در محدوده ۵۴۵ تا ۵۶۰ دلار به ازای هر تن در مرز عراق حکایت داشتند.
خلیج فارس؛ ادامه معاملات صادراتی با وجود اختلال دریایی
مسیر دریایی جنوب ایران، بهویژه از طریق بنادر جنوبی، همچنان در تجارت محصولات نیمهنهایی فولادی اهمیت دارد؛ هرچند شرایط حملونقل در خلیج فارس با محدودیتهای قابلتوجهی مواجه است.
بر اساس گزارش ۱۳ نوامبر Shanghai Metals Market، یک تولیدکننده ایرانی قراردادی برای فروش ۳۰ هزار تن شمش فولادی به خریداران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با قیمت ۴۳۲ دلار به ازای هر تن FOB و تحویل در ماه دسامبر منعقد کرده است.
هزینه حمل این محموله در گزارش یادشده حدود ۲۲ تا ۲۸ دلار به ازای هر تن اعلام شده است.
جنوب شرق آسیا؛ مقصد محموله جدید اسلب ایران
بازارهای جنوب شرق آسیا نیز در تازهترین معاملات صادراتی فولاد ایران حضور دارند.
طبق گزارش Shanghai Metals Market، نخستین قرارداد صادرات اسلب ایران پس از چند هفته وقفه، برای محمولهای به حجم ۴۰ تا ۵۰ هزار تن با قیمت ۴۲۸ تا ۴۳۰ دلار به ازای هر تن FOB منعقد شده است.
مقصد این محموله جنوب شرق آسیا و زمان برنامهریزیشده برای حمل آن اواخر دسامبر ۲۰۲۶ اعلام شده است.
این معامله از تداوم ارتباط تجاری تولیدکنندگان اسلب ایران با خریداران آسیایی حکایت دارد؛ هرچند اجرای حمل همچنان به شرایط مسیرهای دریایی وابسته است.
ترکیه؛ مسیر ارتباط زمینی با بازارهای غربی
ترکیه یکی از مسیرهای مهم تجارت زمینی ایران با بازارهای غربی است. گذرگاه بازرگان و ارتباط ریلی رازی از مسیرهای اصلی حمل کالا میان دو کشور محسوب میشوند.
با این حال، گزارشهای اخیر از ازدحام کامیونها، محدودیت پذیرش ناوگان باری و افزایش زمان انتظار در مرز بازرگان حکایت دارند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در اکتبر و نوامبر، محدودیت ظرفیت عبور کامیونها از این مرز، استفاده از مسیر ترکیه را برای صادرکنندگان دشوارتر کرده است.
اگرچه ترکیه از نظر زیرساختی یکی از گزینههای حمل زمینی محصولات صنعتی ایران است، در گزارشهای تازه بررسیشده، قرارداد مشخصی برای صادرات فولاد از این مسیر در آبان ۱۴۰۵ تأیید نشده است.
دریای خزر و کریدورهای شمالی؛ مسیرهای جایگزین در تجارت خارجی
محدودیتهای بنادر جنوبی، توجه به مسیرهای شمالی ایران را افزایش داده است. بنادر دریای خزر و ارتباطات زمینی و ریلی با جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و روسیه از گزینههای مطرح برای جابهجایی کالا به شمار میروند.
مسیر آستارا در شمال غرب و گذرگاههای سرخس و اینچهبرون در شمال شرق، امکان ارتباط ایران با شبکههای حملونقل منطقهای را فراهم میکنند.
با این حال، ظرفیت محدود برخی زیرساختها و ناتمام بودن بخشهایی از شبکه ریلی، استفاده گسترده از این کریدورها را با محدودیت مواجه کرده است.
افزایش هزینه حملونقل و محدودیتهای مرزی
در کنار تغییر مسیرهای صادراتی، افزایش هزینه حملونقل به یکی از مسائل اصلی صادرکنندگان فولاد تبدیل شده است.
گزارشهای اخیر بازار فولاد از افزایش هزینه حمل دریایی، توقف موقت برخی معاملات و دشوارتر شدن دسترسی به بازارهای صادراتی حکایت دارند.
در اواخر اکتبر، محدودیتهای مرزی عراق و پاکستان و مشکلات حمل دریایی موجب کاهش شدید معاملات صادراتی فولاد ایران شده بود. با این حال، ثبت قراردادهای جدید شمش و اسلب در نیمه نوامبر نشان میدهد بخشی از فعالیت صادراتی دوباره آغاز شده است.
بر اساس تازهترین اطلاعات منتشرشده، مرز عراق و معاملات دریایی با خریداران خلیج فارس و جنوب شرق آسیا، روشنترین شواهد فعالیت صادراتی فولاد ایران در آبان ۱۴۰۵ را دارند. مسیر ترکیه و کریدورهای شمالی نیز از نظر دسترسی تجاری اهمیت دارند، اما برای ارزیابی سهم واقعی آنها در صادرات فولاد، آمار تفکیکی حمل و گمرک موردنیاز است.
منابع: Shanghai Metals Market، گزارشهای ۲۳ و ۳۰ اکتبر و ۶ و ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶؛ Deutsche Welle، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶؛ Reuters، ۹ نوامبر ۲۰۲۶.




