انجمن جهانی فولاد (worldsteel) در سند سیاستی خود درباره تغییرات اقلیمی و تولید آهن و فولاد، بر ضرورت توسعه فناوری‌های کم‌انتشار، دسترسی به انرژی مناسب، افزایش بازیافت و هماهنگ‌سازی روش‌های محاسبه انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید کرده است. داده‌های این انجمن نشان می‌دهد کاهش انتشار کربن در صنعت فولاد، علاوه بر تغییر فناوری تولید، به تحولات گسترده در زیرساخت انرژی و زنجیره تأمین نیاز دارد.
به گزارش گزیده جهان فولاد، سند سیاستی «Climate Change and the Production of Iron and Steel» که در وب‌سایت انجمن جهانی فولاد با عنوان نسخه ۲۰۲۵ در دسترس است، مجموعه‌ای از چالش‌ها و اقدامات لازم برای تسریع روند کربن‌زدایی صنعت فولاد را تشریح می‌کند.
این سند بر نقش هم‌زمان تولیدکنندگان، دولت‌ها، تأمین‌کنندگان مواد اولیه و مراکز علمی در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تأکید دارد.
انتشار ۴.۱ میلیارد تن گاز گلخانه‌ای در زنجیره فولاد
بر اساس داده‌های worldsteel، تولید جهانی فولاد در سال ۲۰۲۴ به حدود یک میلیارد و ۸۸۶ میلیون تن رسید.
متوسط انتشار گازهای گلخانه‌ای به‌ازای هر تن فولاد تولیدشده، با احتساب دامنه‌های یک، دو و سه، حدود ۲.۱۸ تن معادل دی‌اکسیدکربن بوده است.
بر این اساس، انتشار کل زنجیره صنعت فولاد حدود ۴.۱ میلیارد تن معادل دی‌اکسیدکربن برآورد می‌شود که تقریباً ۷ تا ۸ درصد انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی در جهان را تشکیل می‌دهد.
حدود ۷۵ درصد انتشار گزارش‌شده این صنعت نیز از نوع انتشار مستقیم بوده است.
این ارقام نشان می‌دهد کاهش شدت انتشار فولاد، حتی در مقیاس چند درصد، می‌تواند در سطح جهانی اهمیت قابل‌توجهی داشته باشد.
مسیرهای مختلف برای کاهش انتشار
انجمن جهانی فولاد تأکید می‌کند که یک فناوری واحد نمی‌تواند پاسخ‌گوی شرایط تمام تولیدکنندگان باشد.
در مسیر متداول کوره بلند و کنورتور اکسیژنی، زغال‌سنگ و کک نقش اصلی را در احیای سنگ‌آهن ایفا می‌کنند. در مقابل، فناوری احیای مستقیم معمولاً از گاز طبیعی استفاده می‌کند و در شرایط مناسب می‌تواند شدت انتشار کمتری داشته باشد.
توسعه احیای مستقیم مبتنی بر هیدروژن، استفاده از برق کم‌کربن در کوره‌های قوس الکتریکی، افزایش بهره‌وری انرژی و فناوری جذب و ذخیره کربن از جمله گزینه‌های مطرح برای تحول صنعت هستند.
با این حال، میزان کاهش واقعی انتشار در هر مسیر به منشأ انرژی، کیفیت مواد اولیه، ترکیب شارژ و مرز محاسبات بستگی دارد.
استانداردسازی محاسبه کربن؛ شرط رقابت منصفانه
یکی از محورهای مهم سند worldsteel، ضرورت هماهنگی روش‌های اندازه‌گیری و گزارش انتشار است.
تفاوت استانداردهای محاسبه گازهای گلخانه‌ای می‌تواند مقایسه محصولات فولادی را دشوار کند و بر تصمیم‌های سرمایه‌گذاری و تجارت اثر بگذارد.
انجمن جهانی فولاد از همکاری بین‌المللی برای توسعه اصول مشترک استانداردهای فولاد و افزایش شفافیت داده‌ها حمایت می‌کند.
این انجمن همچنین در برنامه جمع‌آوری داده‌های انتشار خود، اطلاعات بیش از ۲۰۰ واحد صنعتی را در هر سال گردآوری می‌کند.
گسترش محاسبات به متان، اکسید نیتروژن و بخشی از انتشار بالادستی معادن نیز از اقداماتی است که می‌تواند تصویر کامل‌تری از اثرات اقلیمی تولید فولاد ارائه دهد.
نکته مهم آن است که با گسترش دامنه محاسبه، ممکن است میزان انتشار گزارش‌شده افزایش یابد، حتی اگر انتشار فیزیکی واحد تولیدی تغییری نکرده باشد.
پیامدها برای صنعت فولاد ایران
برای تولیدکنندگان ایرانی که بخش مهمی از زنجیره تولید آن‌ها بر احیای مستقیم گازمحور و کوره قوس الکتریکی استوار است، این رویکرد اهمیت ویژه‌ای دارد.
تداوم تولید و کاهش انتشار، هر دو به دسترسی پایدار به گاز طبیعی و برق وابسته‌اند. بنابراین، برنامه‌ریزی برای فولاد کم‌کربن باید هم‌زمان با مدیریت محدودیت انرژی، بهبود بهره‌وری، توسعه ظرفیت تولید برق و اندازه‌گیری دقیق انتشار انجام شود.
از سوی دیگر، افزایش اهمیت اطلاعات کربنی در تجارت بین‌المللی، ضرورت ایجاد سامانه‌های معتبر ثبت و گزارش انتشار را برای شرکتهای صادرات‌محور بیشتر می‌کند.
گذار سبز؛ فراتر از تغییر تجهیزات
مهم‌ترین پیام سند worldsteel آن است که کربن‌زدایی فولاد صرفاً با جایگزینی یک کوره یا تغییر ماده احیاکننده محقق نمی‌شود.
این تحول به مجموعه‌ای هماهنگ از زیرساخت انرژی، فناوری، تأمین مالی، سیاست صنعتی و استانداردهای قابل مقایسه نیاز دارد.
برای صنعت فولاد، رقابت‌پذیری آینده بیش از گذشته به توانایی تولید محصول با کیفیت مناسب، هزینه قابل کنترل و انتشار کربن قابل اندازه‌گیری وابسته خواهد بود.
